Tο «Μυστήριο της Πολιτείας Χάμελιν» στα Μάλια

Tο «Μυστήριο της Πολιτείας Χάμελιν»

Μήπως σας έτυχε να δείτε  το εμπνευσμένο έργο του Θ. Μοσχόπουλου "Το μυστήριο της πολιτείας Χάμελιν"΄; 

Γνωρίζετε την πολιτεία Χάμελιν; Ή μήπως Χάμελν που βρίσκεται στην κάτω Σαξονία -στη Γερμανία, δηλαδή- και που ένα μυστήριο πλανάται πάνω απ' αυτήν!

Ο Θωμάς Μοσχόπουλος μας χαρίζει μία εκδοχή άκρως απολαυστική, που δεν της λείπει ούτε το χιούμορ, ούτε όμως και το μυστήριο.

Με διαρκείς εναλλαγές και μεταπηδήσεις των ηθοποιών από ρόλο σε ρόλο, η ιστορία ξεδιπλώνεται με κέφι, ενέργεια, φαντασία, ακουμπώντας πάνω σε ένα πρωτότυπο κείμενο γεμάτο φρεσκάδα, οξύνοια και εξαιρετική αίσθηση του χιούμορ.

Τι συμβαίνει λοιπόν στην  πολιτεία αυτή;

Ένα τραγούδι και η ιστορία ξεκινάει!!

"Μακριά, μακριά, στον τόπο δίχως πρέπει, στον τόπο δίχως όχι, στον τόπο δίχως μη, μπείτε όλοι στη γραμμή..."

Μικρά και μεγάλα παιδιά γνωρίζουν -λίγο πολύ- τι συνέβαινε κατά τον Μεσαίωνα. Ακόμα κι αν δεν γνωρίζουν λεπτομέρειες, έχουν καταλάβει πως η ζωή ήταν πολύ δύσκολη. Ο Μεσαίωνας μπορεί να ήταν σκοτεινός αλλά όχι για την πολιτεία Χάμελιν! Στο Χάμελιν οι άνθρωποι ήταν ευτυχισμένοι, πλούσιοι, χορτάτοι. Δεν τους έλειπε τίποτα! Χάρη στην εξαιρετική διακυβέρνηση του δημάρχου δεν είχαν κανένα πρόβλημα!! Τραγουδούσαν, χόρευαν, έτρωγαν μέχρι σκασμού!

Μία ομάδα από φουκαράδες πλανόδιους τροβαδόρους του Μεσαίωνα, μενεστρέλους τους λέγανε, αποφάσισαν να πάνε ως εκεί, για να βγάλουν χρήματα. Μα, όταν έφτασαν, η πολιτεία σε τίποτα δεν θύμιζε το φημισμένο Χάμελιν. Η μπάντα των μενεστρέλων αλλάζει ρούχα, φοράει μεσαιωνικές στολές ιπποτών και έρχεται να λύσει τραγουδώντας και παίζοντας μαζί με τους θεατές το «Μυστήριο της Πολιτείας Χάμελιν». Μπορεί η ιστορία να είναι αληθινή, ή είναι απλώς ένας μύθος (ή θρύλος);

Έρημη πόλη, κλάματα ακούγονταν μέσα από τα σπίτια. Μόνο τρία παιδιά βρήκαν οι τροβαδούροι μόνο που δεν ήταν σε θέση να τους εξηγήσουν τι συνέβει. Σιγά σιγά, έμαθαν την ιστορία. 

Τόσο χορτάτοι ήταν στο Χάμελιν οι κάτοικοι, ώσπου δεν μπορούσαν να φάνε άλλο από το τόσο φαγητό που είχαν. Έτσι, η πόλη γέμισε φαγητά, σκουπίδια με ενοχλητική μυρωδιά! Ο δήμαρχος βρήκε την λύση!! Ποντίκια! Τα ποντίκια θα έτρωγαν τα σκουπίδια και όλοι θα ήταν ευχαριστημένοι. Το φαγητό όμως ήταν τόσο πολύ που ποντίκια από άλλες πόλεις μετανάστευσαν στο Χάμελιν, για μια καλύτερη ζωή! Και το πρόβλημα πια ήταν τα ποντίκια! Οι πολίτες πια δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα κι έτσι ο δήμαρχος κάλεσε συμβούλιο! Σαν από μηχανής θεός εμφανίστηκε μία μορφή παράξενη και σκοτεινή, ο αυλητής. Κάτι τους είπε, εκείνοι κάτι απάντησαν και έφυγε. Πολύ μυστήριο γύρω από τη συζήτηση αυτή.

Τα ποντίκια εξαφανίστηκαν... Ποιος τα έδιωξε; Μήπως ο αυλητής με τη μουσική του; Λείπουν όμως και τα παιδιά του Χάμελιν!! Ποιος τα πήρε; Μήπως ο αυλητής; Γιατί, όμως, δεν ήταν ευτυχισμένα τα παιδιά του Χάμελιν; Μήπως έφταιγαν οι γονείς; Θα ξαναγυρίσουν άραγε ή θα ακολουθήσουν το δικό τους δρόμο;

Πίσω από την ιστορία μας κρύβεται ένας μύθος-θρύλος ή μία αληθινή ιστορία, που απασχόλησε πάρα πολλούς, όπως τους αδερφούς Γκριμ.

Έχετε ακούσει τη λεγόμενη Σταυροφορία των παιδιών; Σχεδόν οκτώ αιώνες μετά ακούμε ξανά αυτήν την ιστορία από τους τροβαδούρους, που την άκουσαν, έγινε πια δική τους ιστορία -κτήμα τους- και μπορούν να μας την αφηγηθούν.

Μισό λεπτό! Το έργο μιλάει για παιδιά! Ποιοι όμως είναι τα παιδιά;! Ή μήπως δεν μιλάει απλά για τα παιδιά αλλά μιλάει και για τους μεγάλους:

Τα μηνύματα της ιστορίας γίνονται αμέσως αντιληπτά και από τους μεγάλους αλλά και από τους μικρούς πανέξυπνους θεατές, οι οποίοι δεν κρατιούνται και σχολιάζουν "Έτσι είναι!! Δίκιο έχουν", όταν οι ηθοποιοί παροτρύνουν τους γονείς να μην δουλεύουν τόσο, αλλά να περνούν ποιοτικό χρόνο με τα παιδιά τους! Το έργο επίκαιρο, μας μιλά για την προσοχή που πρέπει να δίνουμε στα παιδιά μας, την ουσιαστική ενασχόληση μαζί τους, την υποστήριξη, την ενθάρρυνση, την αποδοχή της διαφορετικότητάς τους και την κατανόηση των επιλογών τους. Κυρίως, την αγάπη μας για εκείνα! Γιατί, πώς να το κάνουμε, η αγάπη μένει!

Και τώρα στα καθ’ ημάς:

Το εξαιρετικό αυτό έργο είχαμε την ευκαιρία να το απολαύσουμε στις 5.9.2018 στα Μάλια της Κρήτης με το ΣΧΗΜΑ 7.

Η παράσταση – με είσοδο ελεύθερη – δόθηκε με πρωτοβουλία/ χρηματοδότηση της Κοινωφελούς Επιχείρησης Δήμου Χερσονήσου, με τη συνδρομή του ΚΟΙΠΟΔΙ ΔΙΚΤΥΟ Π. ΣΥΛΛΟΓΩΝ και με την συνδρομή της Χορωδίας Μαλίων.

Σκηνοθεσία-Γενική επιμέλεια: Κώστας Μεταξάκης .

Σύνθεση-Μουσική διδασκαλία : Άγγελος Αρβανίτης

Κινησιολογία :Χαρά Καράλη

Ζωγραφική σκηνικού- κατασκευή σκηνικών αντικειμένων: Μάνια Ράδοβιτς

Κατασκευή σκηνικού : Μανούσος Μαυροφοράκης

Επιμέλεια αφίσας προγράμματος :Γιάννης Δημητράκης

Τηλεοπτικό σπότ :Μαρία Παπαδάκη

Έπαιξαν οι : Σοφία Δερμιτζάκη, Μάνος Ζειμπέκης, Βαρδής Σαμαριτάκης, Χάρης Σουλτάτος, Ελένη Στρατάκη.

Φιλική συμμετοχή :Δημήτρης Φοινίτσης

Αξίζουν συγχαρητήρια σε όλους για την όμορφη βραδιά και την πολύ ωραία παράσταση που παρακολουθήσαμε.

Ένα βυζαντινο ξωκλήσι με ιστορία : Αγίος Γεωργίος στις Λούτρες Μαλίων

Το άρθρο που σας παρουσιάζω παρακάτω το βρήκα δημοσιευμένο τον Ιούλιο του 2010 στο "ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΒΗΜΑ" του τότε ΔΗΜΟΥ ΜΑΛΙΩΝ και το έχει γράψει ο Μηνάς Κατσούλης.

Έχουν περάσει τέσσερα χρόνια από τότε και αρκετά έχουν αλλάξει στην εμφάνισή του και στην εμφάνιση του περιβάλλοντα χώρου όμως η ιστορία του παραμένει πάντα παρούσα και γι' αυτό δημοσιεύω το άρθρο.

Ένας άλλος λόγος που με κάνει να ασχοληθώ με το εξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου είναι και το γεγονός ότι το ξωκλήσι βρίσκεται σε χωράφι που κληρονόμησα εγώ και τα αδέλφια μου από την μητέρα μας Μαρίκα Γραικιώτη που και αυτή το κληρονόμησε από τον παππού μας τον εκ Μαλίων δικαστή Κων/νο Εμμ. Τσαγκαράκη.

Το εξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου στις Λούτρες

του Μηνά Κατσούλη

Ανατολικά από τα Μάλια και σε απόσταση δύο χιλιόμετρα περίπου και εκατό μέτρα δεξιά του δρόμου Μάλια - Μεραμπέλλου, μέσα στις ελιές, βρίσκεται το παλιό εξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου.

Πότε κτίστηκε το εξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου μας είναι επί τους παρόντος άγνωστο, διότι δε βρέθηκε ακόμα καμιά γραφή ή χρονολογία που να προσδιορίζει την εποχή του. Πάντως από πληροφορίες της 13ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, στην περιοχή που βρίσκεται το εξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου επί Βενετοκρατίας υπήρχε μεγάλο χωριό που στην απογραφή του 1583 είχε 620 κατοίκους. Στους Βενετσιάνικους χάρτες αναφέρεται ως VIΙΑ DI ΜΑGΙLIΑ (Σ. Σπανάκη, Ιστορ. Αρχ. Τουρ. Α.Τ.σελ367). Η VIΙΑ DI ΜΑGΙLIΑ δεν αναφέρεται μόνο στην απογραφή το 1630, όπως αναφέρεται ο οικισμός το Άζιμο. Άρα το είχαν καταστρέψει οι κουρσάροι που εξορμούσαν στα παράλια της Κρήτης και τα ερήμωναν. Την ονομασία την πήρε από τα πολλά νερά που έτρεχαν εκεί στην περιοχή. Άνοιγαν πολλές πηγές που έτρεχαν όλο το χειμώνα και ακόμα την άνοιξη και καμιά φορά μέχρι τη μέση του καλοκαιριού, όταν τα Λασιθιώτικα βουνά είχαν χιόνια. Σήμερα, από τις πολλές γεωτρήσεις που γίνονται στον κάμπο Μαλίων τα πολλά νερά χάθηκαν από τις Λούτρες.

Το εξωκλήσι του Αγίου Γεωργίου μέσα είναι κατάγραφο αλλά με την πάροδο του χρόνου και τις ταλαιπωρίες που έχει δεχτεί οι τοιχογραφίες είναι λίγο κατεστραμμένες, αλλά σε ορισμένες διακρίνονται πολύ καλά τα πρόσωπα των Αγίων. Οι τοιχογραφίες έχουν πάθει και άλλη ζημιά. Όταν οι κουρσάροι επέδραμαν στην περιοχή, η εκκλησία θα ήταν πλούσια από ταξίματα των πιστών. Πήραν ό, τι βρήκαν μέσα και μετά με αιχμηρό όργανο, μαχαίρι ή ξίφος, χάραξαν πάνω στις τοιχογραφίες με λατινικά γράμματα τα ονόματα τους και τις χρονολογίες: 1594,1613,1614,1616. Αυτές οι ενδιαφέρουσες χρονολογίες μαρτυρούν ότι οι κουρσάροι επέδραμαν πολλές φορές στο χωριό και στην τελευταία χρονολογία, το 1616, το κατέστρεψαν εντελώς. Το χωριό ήταν μεγάλο, με διώροφα σπίτια και ένα κάστρο ή μοναστήρι που ήταν το μεγαλύτερο οίκημα του χωριού.

Μόλις μπεις στην εκκλησία τον δεξιό και αριστερό τοίχο κοσμούν οι τοιχογραφίες του Αγίου Γεωργίου υπέροχες, καβάλα στο άλογο του. Ση μικρή καμάρα ωραίες τοιχογραφίες και πολύ καλά διατηρημένες οι τοιχογραφίες των αγίων. Αλλά δυστυχώς έχουν πάθει και αυτές ζημιά καθώς τους έχουν βγάλει τα μάτια τους. Μάλλον τα έχουν βγάλει οι μάγισσες και τα έκαναν φίλτρα φυλακτά για τους ερωτευμένους.

Από την εποχή που επέδραμαν οι κουρσάροι και κατέστρεψαν το χωριό Maglia δεν ιστορούνται γεγονότα για το χωριό και την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στις Λούτρες. Στη μεγάλη κρητική επανάσταση του 1866-1869, στην περιοχή Λούτρες και γύρω από την εκκλησία έγιναν πολεμικές συγκρούσεις ανάμεσα στον τουρκικό στρατό με επικεφαλής τον Αρίφ πασά και των επαναστατών με επικεφαλής τον Κ. Σφακιανάκη και στο επίκεντρο των συγκρούσεων βρισκόταν πολλές φορές η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου. Οι τοίχοι της εκκλησίας ήταν γεμάτοι από σφαίρες της εποχής αυτής, αλλά με τα σοβαντίσματα που έγιναν καλύφθηκαν. Το 1868, στη μεγάλη μάχη που έγινε εκεί, οι επαναστάτες οπισθοχώρησαν προς τον Προφήτη Ηλία και οι Τούρκοι έκαψαν την εκκλησία.

Μετά τη μεγάλη κρητική επανάσταση του 1866-1869 που ησύχασε λίγο ο τόπος, η ενορία μαζί με την κοινότητα Μαλίων αποφασίζουν να επισκευάσουν την εκκλησία από τις φθορές και το κάψιμο που είχε υποστεί από τους Τούρκους. Από το 1884 έφτιαξαν καινούριο τέμπλο και καινούριες εικόνες που είναι αυτές που υπάρχουν και σήμερα στην εκκλησία.

Με την επισκευή της εκκλησίας άρχισε να συγκεντρώνεται πολύς κόσμος την ημέρα της γιορτής του Αγίου Γεωργίου από τα Μάλια, αλλά και την Πεδιάδα. Οι Πεδιαδίτες πήγαιναν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο Σεληνάρι και στο γυρισμό ορισμένοι σταματούσαν στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στις Λούτρες για να προσκυνήσουν και μετά κάτω από τις ελιές να καθίσουν να φάνε και να ξεκουραστούν άνθρωποι και ζώα και μετά θα καβαλήσουν τα ζώα τους και θα συνεχίσουν το δρόμο για τα χωριά τους.

Μετά από χρόνια οι τοίχοι της εκκλησίας παρουσίαζαν φθορές και ρωγμές με κίνδυνο να καταρρεύσει. Έτσι το 1956 η κυρία Ευπραξία Φραγκάκη από τα Μάλια διέθεσε ένα χρηματικό ποσό για να συντηρηθεί η εκκλησία. Ο Εμμ. Καλαϊτζής ανέλαβε και έκανε τις απαραίτητες εργασίες. Έφτιαξε και καμπαναριό που δεν είχε η εκκλησία. Το 1996 έβαλαν και σκεπή από κεραμίδια γιατί ο θόλος άρχισε να κατεβάζει νερά.

Το 1997 άρχισε η αναστήλωση της Παναγίας των Εισοδίων με επίβλεψη από τη 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων με γενικό έφορο το Μανόλη Μπορμπουδάκη. Τότες μιλώ για πρώτη φορά στον Έφορο και του θέτω το θέμα για την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στις Λούτρες. Αυτός δεν πείθεται με τη δικαιολογία ότι δεν είναι πουθενά γραμμένη, ούτε στο βιβλίο του GIOUSEPPE GEROLA, ΒΕΝΕΤΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ. Εν τέλει τον πείθω και αποφάσισε μια μέρα να πάμε να δει την εκκλησία.

Μόλις μπαίνει μέσα αναφωνεί: «Πώς το ανακάλυψες αυτό το ιστορικό μουσείο του 13ου αιώνα, Μηνά;». Και συνεχίζει να περιεργάζεται τις τοιχογραφίες και να μουρμουρίζει την έννοια της κάθε τοιχογραφίας. Από τη μέρα αυτή άρχισαν συχνές επισκέψεις των βυζαντινών αρχαιολόγων στην εκκλησία και πάντα με τη συνοδεία τη δικιά μου ή του παπά Βασιλάκη. Εμείς τους θέταμε πάντα την ανάγκη για γενική επιστημονική αναστήλωση του ιστορικού μνημείου.

Εν τέλει, ύστερα από πολλές υποσχέσεις και αναβολές, το καλοκαίρι του 2005 με γενικό έφορο τον κ. Βολονάκη (ο κ. Μπορμπουδάκης είχε πάρει σύναξη), αποφάσισε η 13η Εφορεία να ξεκινήσει την αναστήλωση της εκκλησίας με χρήματα της ενορίας Μαλίων. Υπεύθυνος της ενορίας είναι ο παπά Μανόλης Βασιλάκης, ο οποίος μετά χαράς δέχεται την προσφορά αρκεί να τελειώσει η αναστήλωση της εκκλησίας έξω και μέσα.

Αρχές του καλοκαιριού του 2005 έρχονται τρεις συντηρητές και πιάνουν δουλειά, δύο γυναίκες και ένας άντρας. Η κα Κούλα Μόσχου, η κα Αντωνία και ο κ. Παύλος. Έντυσαν με εσωτερική επένδυση από λεπτή γάζα όλο το εσωτερικό του ναού, για να κολλήσουν και να στερεωθούν οι τοιχογραφίες και να μην πάθουν καμιά ζημιά από το τράνταγμα του τοίχου κατά τις ώρες της εσωτερικής εργασίας. Οι συντηρητές δούλευαν περίπου ένα μήνα, μετά έρχεται τέλος Αυγούστου ο Κωνσταντίνος Μπαρμπούνης, αρχιτεχνίτης της 13ης Εφορείας, ένας καλλιτέχνης για την αναστήλωση του ναού. Αρχινάει τους εξωτερικούς τοίχους του ναού και μετά μπαίνει μέσα στο ναό. Βγάζει το τέμπλο. Η Αγία Τράπεζα ήταν ένας σωρός σιδερόπετρες και απάνω είχαν ρίξει λίγο τσιμέντο.

- Κώστα, χάλασε τη.

Με κοιτάζει λίγο:

- Ναι Κώστα, χάλασε τη. Μόλις σπάει την τσιμεντόπλακα και αρχίζει να χαλάει τις σιδερόπετρες, πεταχτήκανε μέσα από τις πέτρες ποντίκια, που γέμισε η εκκλησία.

- Μηνά, φύγε από την πόρτα διότι θα μας φάνε.

Μέσα στις σιδερόπετρες είχαν φωλιάσει ποντίκια, αλλά μέσα στις πέτρες υπήρχε ένα μαρμάρινο κιονόκρανο του 5ου αιώνα, το οποίο ήταν Αγία Τράπεζα, όπως είναι και η Αγία Τράπεζα της Παναγίας των Εισοδίων, επίσης από κιονόκρανο. Αυτά και τα δύο προέρχονται από την πρωτοχριστιανική βασιλική που υπήρχε στο Λιβάδι μέσα.

Καθάρισα το πάτωμα και το κιονόκρανο, γιατί την επόμενη θα ερχόταν ο αρχαιολόγος κ. Γεώργιος Κατσάλης. Ερχότανε δύο τρεις φορές την εβδομάδα και παρακολουθούσε την εργασία. Βλέπει το πάτωμα καθαρό και λέει στον μάστορα τον Κωστή:

- Σκάψε εδώ να δούμε τι είναι από κάτω. Βγάζει το πρώτο πάτωμα, τίποτα.

- Μηνά, να σκάψομε και από κάτω.

Στο δεύτερο πάτωμα υπήρχε ένα μνήμα με ένα σκελετό μέσα. Παίρνει το κεφάλι ο αρχαιολόγος, φωτογραφίζει το μνήμα και το κεφάλι και μετά τα βάζει μέσα στο μνήμα και στρώνομε το πάτωμα. Το μνήμα βρίσκεται όπως μπαίνομε στην εκκλησία στη δεξιά μεριά, κοντά στο δεξιό τοίχο. Καθαρίσαμε καλά γύρω τα θεμέλια και βλέπουμε ότι ο ναός είναι κτισμένος πάνω σε παλιά θεμέλια του 9ου αιώνα. Ίσως να το είχαν καταστρέψει οι Άραβες. Και στα παλιά θεμέλια έχτισαν μετά το σημερινό ναό που έφτασε μέχρι σήμερα. Σαν Τράπεζα χρησιμοποιήθηκε το κιονόκρανο και απάνω μια πλάκα από μάρμαρο.

Από την ημέρα που άρχισε η ανακαίνιση του ναού μέχρι σήμερα που γράφω έχουν περάσει πέντε χρόνια (2005-2010) και όμως ο ναός δεν έχει τελειώσει ακόμα. Οι γάζες παραμένουν στις τοιχογραφίες απάνω και ορισμένες άλλες εργασίες δεν έχουν γίνει. Αλλά παρ όλες τις ενοχλήσεις που κάνω, μόνο υποσχέσεις δίνονται ότι «είναι μέσα στο πρόγραμμα και θα έλθομε!» Πήρε σύνταξη ο κ. Βολονάκης και τώρα είναι προσωρινά ο κ. Μ. Ανδριανάκης.

Αυτός είναι ο ναός του Αγίου Γεωργίου στις Λούτρες. Όταν τελειώσει θα είναι το ιστορικό μουσείο των Μαλίων.

"ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΒΗΜΑ" ΔΗΜΟΥ ΜΑΛΙΩΝ

ΙΟΥΛΙΟΣ 2010 
http://malia-crete-kgrek.blogspot.gr/2014/08/blog-post_20.html 

ΑΥΓΟΥΣΤΙΑΤΙΚΗ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΠΕΡΣΕΣ ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ

ΜΙΝΩΪΚΟ ΑΝΑΚΤΟΡΟ ΜΑΛΙΩΝ

ΑΥΓΟΥΣΤΙΑΤΙΚΗ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ ΜΕ ΤΟΥΣ "ΠΕΡΣΕΣ" ΤΟΥ ΑΙΣΧΥΛΟΥ

Το φετινό μας ραντεβού με τον πολιτισμό, στο Μινωικό ανάκτορο των Μαλίων κατά την Αυγουστιάτικη Πανσέληνο είχε μια πρωτοτυπία. Φέτος υποδεχθήκαμε μια ξεχωριστή παράσταση των "Περσών" του Αισχύλου σε μια μορφή που απείχε σημαντικά από την συνηθισμένη κλασική παρουσίαση τραγωδίας. 

Η τραγωδία  «Πέρσες» του Αισχύλου, σε σκηνοθεσία Τηλέμαχου Μουδατσάκη, παρουσιάστηκε στο κοινό των Μαλίων αμέσως μετά την επιστροφή της στην Ελλάδα από την Avignon της Γαλλίας  όπου η συγκεκριμένη παράσταση  απέσπασε άκρως υμνητικές κριτικές.

Οι Πέρσες, είναι η μοναδική ιστορική σωζόμενη τραγωδία. Δραματοποιεί τη ναυμαχία της Σαλαμίνας (480 π. Χ.) και τις ολέθριες συνέπειες για την Περσική Αυτοκρατορία αφού η ήττα του Ξέρξη ανέκοψε την πρόοδο του βαρβαρικού στοιχείου της Ανατολής στη Δύση. Ο Αισχύλος και συνακολούθως η παράσταση εστιάζεται στην κριτική της αλαζονείας και της επάρσεως, όπως την εκφράζει η επίθεση με πανστρατιά του Ξέρξη – της αλαζονείας της ύβρεως που οδηγεί στην καταστροφή.

Η παράσταση του Θεάτρου των Vivi διερωτάται για το ποιοι είναι σήμερα οι βάρβαροι. Είναι ή όχι εκείνοι που κατέχουν το χρήμα και τα όπλα;
 

Η μετάφραση, η σκηνοθεσία και τα κοστούμια ήταν του Τηλέμαχου Μουδατσάκι, τα σκηνικά του Κώστα Χρηστίδη, τα σκηνικά εξαρτήματα του Χάρη Σεπεντζή, η μουσική του Βασίλη Πανόπουλου, η μουσική διδασκαλία της Μαρίας Συμεών και οι φωτισμοί του Βαγγέλη Γεραρχάκη. 

Έπαιξαν οι ηθοποιοί: Άγης Αλεξίου, Γιάννης Ασκάρογλου, Αρτέμης Γαβριλούκ, Χρήστος Μπαλτάς και Ελένη Ορνεράκη. 

Την εκδήλωση διοργάνωσε ο Δήμος Χερσονήσου σε συνεργασία με τη ΚΔ΄ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, με την βοήθεια των  Σαρπιδονίστας και του Μαλιώτη δημοτικού συμβούλου  κ. Κουλούρα.

ΒΡΑΔΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΜΑΛΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΒΡΑΔΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ 
ΣΤΑ ΜΑΛΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Χθες το βράδυ ζήσαμε μια υπέροχη βραδιά στον αρχαιολογικό χώρο του ανακτόρου των Μαλίων. Ο χώρος παρέμεινε ανοικτός για να υποδεχθεί την μουσική πανδαισία που συνδιοργάνωσαν  ο ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΜΑΛΙΩΝ, οι "SARPIDONISTAS", ο ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΜΑΛΙΩΝ και η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΡΗΤΗΣ - Δ. ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ.

Μακριά από τον χώρο δράσης των εφιαλτικών για την  περιοχή "γουρούνων" βρεθήκαμε σε ένα ιδιαίτερα φιλόξενο χώρο με τις κυρίες των πολιτιστικών συλλόγων να μας υποδέχονται με ρακί, σπιτικό λικέρ, και ξηρούς καρπούς.

Τα πολιτιστικά Μάλια έκαναν έτσι με τον τρόπο τους αισθητή την παρουσία τους και απέδειξαν για άλλη μια φορά ότι τα Μάλια δεν σημαίνουν μόνο ξεσάλωμα του νεαρόκοσμου, ούτε οδήγηση με φονικές γουρούνες κάτω από την ανοχή της αστυνομίας, ούτε ασύδοτη κραιπάλη αλλά πολιτισμό.

Αυτή καθεαυτή η βραδιά με τίτλο "...με μουσικές εξαίσιες, με φωνές..."   ήταν υπέροχη χάριν στις υπέροχες φωνές και την σκηνική παρουσία της μέτζο σοπράνο Λίντας Αθανασοπούλου,  του τενόρου Γιώργου Ψαρουδάκη, της υπέροχης "Χορωδίας Μαλίων" και  της Κρητικής Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων με μαέστρο τον αεικίνητο Νίκο Αντωνακάκη.

Η βραδιά ξεκίνησε με τις ομιλίες  του κ. Νικηφόρου Λαμπρινού εκπροσώπου της δημοτικής αρχής και ψυχής της διοργάνωσης καθώς και της προέδρου του Συλλόγου Γυναικών Μαλίων κας Ρούλας Πατελή που μίλησαν για τον πολιτισμό των Μαλίων και ευχαρίστησαν τους χορηγούς της εκδήλωσης που ήταν τα ξενοδοχεία της περιοχής  ALEXANDER BEACH, CACTUS BEACH, CAROLINA MARE, DESSOLE MALIA BEACH, HIGH BEACH, SIRENS HOTELS.

Ακολούθησε η μουσική βραδιά με επιλεγμένα ελληνικά και ξένα τραγούδια που  προκάλεσαν το ενθουσιώδες χειροκρότημα των παρισταμένων. Το χειροκρότημα έγινε ακόμα εντονότερο όταν οι μετέχοντες αναγκάστηκαν  να τραγουδήσουν χωρίς την βοήθεια μικροφώνων λόγω τεχνικού προβλήματος.

Πάντως παρά το μικρό αυτό πρόβλημα οι τραγουδιστές και η χορωδία τα πήγαν υπέροχα και  το αποτέλεσμα φάνηκε από το μπιζάρισμα των θεατών στο τέλος της παράστασης.

Μια υπέροχη βραδιά για την οποία αξίζουν θερμά συγχαρητήρια σε όλους τους συντελεστές - διοργανωτές της καθώς και στους φύλακες του αρχαιολογικού χώρου που τον κράτησαν ανοικτό ως αργά.

Εκ μέρους των θεατών ένα μεγάλο ευχαριστώ και περιμένουμε και συνέχεια...

 Από την πολιτιστική εκδήλωση ".. με μουσικές εξαίσιες, με φωνές ..." των πολιτιστικών συλλόγων των Μαλίων Κρήτης στον αρχαιολογικό χώρο του ανακτόρου των Μαλίων στις 2 Αυγούστου 2014.
Ξημερώνει (Β. Γκούφα, Μ. Χατζιδάκις)
Με την Χορωδία Μαλίων και με την συνοδεία της Κρητικής Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων με μαέστρο τον Νίκο Αντωνακάκη

Φωτογραφίες από την εκδήλωση αναρτήθηκαν εδώ :

https://www.facebook.com/konstantinos.grekiotis/media_set?set=a.4309202743933.1702770977&type=3

Πηγή:

http://boraeinai.blogspot.gr/2014/08/blog-post_3.html

Η ασκομαντούρα των βοσκών

Στα βουνά της Κρήτης οι βοσκοί εμπνέονται από τον άγριο, όμορφο τόπο και μετατρέπονται σε καλλιτέχνες. Ενα καλάμι, μια πέτρα, μια προβιά, ένα ξύλο, όλα μεταποιούνται στις σκληροτράχηλες χέρες του βοσκού. Μεταμορφώνονται σε χειροτεχνήματα και μουσικά όργανα «Ενας από τους τελευταίους κατασκευαστές ασκομαντούρας μας ξεναγεί στα μυστικά της τέχνης του.

 

Στα χωριά της πάνω Ρίζας του Ψηλορείτη, οι βοσκοί, αφού κολατσίσουν, βγάζουν από τη βούργια (ταγάρι) την ασκομαντούρα, ένα πνευστό φτιαγμένο από το δέρμα της αίγας (κατσίκα) και την ανάσα του Διονύσου, που με τον αρχέγονο ήχο του γητεύει τα κοπάδια αλλά και τ” αγρίμια.

Η ασκομαντούρα ή φλασκομαντούρα θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα παραδοσιακά μουσικά όργανα της Κρήτης. Δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες γι” αυτήν. Είναι ένα όργανο προς εξαφάνιση και κατάγεται πιθανότατα από τον άσκαυλο, ένα πνευστό όργανο-σύμβολο μέθεξης που το αναφέρει στη «Λυσιστράτη» ο Αριστοφάνης.

Η κατασκευή της

Ο Γιώργης Κουτεντάκης , κάτοικος Γέργερης, 81 χρόνων, θυμάται.

«Οταν ήμουν παιδί, έκανα παρέα δύο βοσκούς: τον Νταντουλόκωστα και τον Μπαξέ. Και οι δύο έπαιζαν και έφτιαζαν ασκομαντούρες». Παρατηρώντας και ρωτώντας έφτιαξε την πρώτη του ασκομαντούρα από εθιά (ιτιά). «Δεν ήταν τέλεια, αλλά έπαιζε και παίζει ακόμα». Από παιδί πελεκούσε και δεν δυσκολεύτηκε να φτιάξει τη σκάφη και να την κοσμήσει με ξόμπλια (διακοσμητικά σχέδια). Παρατηρώντας τον Νταντουλόκωστα και με τις ορμηνιές του Μπαξέ σιγά σιγά άρχισε να τελειοποιεί την τέχνη. «Η σκάφη θέλει μεγάλη μαστοριά, γιατί πρέπει να σκαφτεί το ξύλο και μετά να χωνευτούν τα καλάμια». Το πλάτος της σκάφης είναι περίπου 3 πόντους και ανοίγει 5 ζεύγη τρυπών για να παίζει με 5 δάχτυλα, 3 μπρος και 2 πίσω. Τον ήχο τον καθορίζει το μήκος του χωνιού. Οσο πιο κοντό τόσο πιο εύηχο. Στην τρύπα όπου φυσά ο μουσικός τοποθετούνται τα χαμπιόλια, από καλάμι κι αυτά. Ενα για κάθε καλαμένιο μουσικό αγωγό. Η δυσκολία των χαμπιολιών είναι ότι πρέπει και τα δύο να παράγουν τον ίδιο ήχο για να γίνουν ταίρι. Μόλις βρει το ταίρι τα τοποθετεί και τα δοκιμάζει αλλάζοντάς τους θέσεις μέχρι να συγχρονιστούν.

Τον ασκό τον έχει ήδη έτοιμο. «Στον έναν πόδα μπαίνει η σκάφη και στον άλλο το φυσητήρι και δένονται μ” έναν ιδιαίτερο τρόπο γυρίζοντας το δέρμα ώστε να μη φαίνονται οι ραφές. Το ίδιο γίνεται και με τα ραμμένα με δέρμα ανοιχτά μέρη της προβιάς». Το φυσητήρι το φτιάζει από καρυδιά, ενώ την ασκομαντούρα από σφεντάμια, ιτιά και σφάκα (πικροδάφνη). Αφού δεθούν, με το φυσητήρι φουσκώνει τον ασκό. Με μια βαλβίδα δικής του πατέντας ο ασκός κρατά τον αέρα μέσα και η ασκομαντούρα είναι έτοιμη για τα μουσικά δρώμενα. Πριν δεθεί η σκάφη, της έχει φτιάξει το ξόμπλι (ανάγλυφος διάκοσμος της σκάφης) το οποίο είναι περίτεχνο και η θεματολογία του έχει γεωμετρικά μοτίβα αλλά και θέματα εμπνευσμένα από τη φύση και είναι χωρισμένο σε ζώνες. Φτιάνει το σχέδιο με μολύβι και το σκαλίζει μ” ένα μικρό μαχαίρι, το ξομπλιαστήρι.

Η προβιά

«Η προβιά γίνεται αποκλειστικά από αίγα, κατά προτίμηση από κατσικάκι 15 κιλών». Η προβιά πρέπει να πλυθεί καλά για να φύγει η μυρωδιά. Στη συνέχεια μπαίνει στην άλμη όπως η φέτα, τουλάχιστον 15 μέρες, για να συντηρηθεί ώστε να μη σαπίσει και να μη μαδά. Παράλληλα ή μετά μπαίνει η στύψη για να την κάνει μαλακιά. Μετά ξαναπλένεται και ξυρίζει τα σημεία που θα δεθούν. Ράβει με δερμάτινα κορδόνια, τα ίδια με τα οποία ράβανε τα στιβάνια. Γυρνά ανάποδα την προβιά και την περνά μέσα από τις μικρές τρύπες των ποδιών ώστε να μη φαίνονται οι ραφές, μια τεχνική δύσκολη γιατί η προβιά είναι σκληρή και δύσκαμπτη αρχικά. Ολα λοιπόν τα δεσίματα είναι από μέσα, εκτός από της ασκομαντούρας που δένεται απ” έξω.

Στο χωριό Βορίζα βρίσκεται η Μονή Βαρσαμόνερου. Στον ναό του Αγίου Φανουρίου σώζεται τοιχογραφία όπου απεικονίζεται βοσκός να παίζει ασκομαντούρα, ενώ στο σύνηθες βουκολικό θέμα οι βοσκοί παίζουν φλογέρα.

Η νέα γενιά

Η περιοχή της πάνω Ρίζας, δηλαδή τα χωριά της νότιας πλευράς του Ψηλορείτη και κυρίως η Γέργερη διέθετε και διαθέτει πλούσια παράδοση στα λαϊκά πνευστά όργανα με πρωταγωνιστή την ασκομαντούρα.

Σήμερα υπάρχουν τέσσερις-πέντε κατασκευαστές, αλλά και δάσκαλοι, και πολλά παιδιά του χωριού ήδη από το Δημοτικό μαθαίνουν να παίζουν αλλά και να κατασκευάζουν. Ενα από αυτά είναι ο 10χρονος Διονύσης Καψάλης, ζωηρός και παθιασμένος με την ασκομαντούρα. Ασχολείται μόλις έναν χρόνο και ήδη παίζει αρκετά καλά πολλούς και δύσκολους σκοπούς. Δάσκαλός του ο Κωστής Μουζουράκης ο οποίος διδάσκει τις νότες με αριθμητικό σύστημα. Πρώτα μαθαίνουν να παίζουν με το θαμπιόλι, ένα είδος φλογέρας, και σιγά σιγά μπαίνουν και στον ασκό.

Κείμενο και φωτογραφίες του Βασίλη Μαθιουδάκη

http://www.efsyn.gr/?p=135425 

O «Ορέστης» του Ευριπίδη στον Αρχαιολογικό Χώρο Μαλίων

Τον «Ορέστη» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Τηλέμαχου Μουδατσάκη θα παρουσιάσει το «Θέατρο των Vivi» στις 4 Σεπτεμβρίου 2013 στον Αρχαιολογικό Χώρο Μαλίων.

 Η παράσταση επιστρέφει από το μεγαλύτερο φόρουμ θεάτρου στον κόσμο, την Avignon της Γαλλίας, όπου έδωσε 14 παραστάσεις πέρυσι τον Ιούλιο, οι οποίες συνοδεύτηκαν από άκρως υμνητικές κριτικές για την πρωτοτυπία, τη σύλληψη, τις εμπεδωμένες θεατρικές τεχνικές υποκριτικής και κίνησης.

Ο «Ορέστης» του Ευριπίδη είναι ένα ψυχόδραμα που υπερακοντίζει την εποχή του. Ο νέος σπαράζει καθώς διώκεται από τις Ερινύες, αφού έχει φονεύσει τη μάνα του. Αυτόν το σπαραγμό, το πάθος που μετατρέπεται σε πόνο ζητά να αναδείξει η παράσταση με τα ασκημένα σώματα των ηθοποιών με κονστρουκτιβιστή τεχνική, τόσο στην πραγματεία του λόγου όσο και σε αυτή της κίνησης.

Ο Γάλλος κριτικός Ζ.Λ. Σαλ γράφει στην εφημερίδα «Marseillaise (12/7/2012)»: «Ούτε ένα χιλιοστό του σώματος των ηθοποιών δεν μένει αμέτοχο στη δράση που εξελίσσεται σε υψηλής αισθητικής χορογραφία», ενώ η εφημερίδα «Le Provence» (18/7/2012) επισημαίνει: «Η τραγωδία του Ορέστη αποκτά εδώ τη μέγιστη εκφραστικότητα της δύναμης».
Η παράσταση ζητά να αναδείξει τον πολυδιάστατο ελληνικό πολιτισμό, κρατώντας στοιχεία από τον αρχαίο ελληνικό ιστό και τη βυζαντινή λογοτεχνία.

Η παράσταση αποτελεί συνδιοργάνωση του Δήμου Χερσονήσου και της Περιφέρειας Κρήτης.

http://www.hersonissos.gr/press-release/press/orestisstonarxaiologikoxwromaliwn.html

ΚΡΗΤΗ : Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

 


ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ




Το λιμάνι του Χάνδακα τον 19ο αιώνα.
Λιθογραφία από το βιβλίο "Περιηγήσεις στην Αίγυπτο και την Κρήτη" του C.Rochfort Scott.

"Χορός είτε με λύρα, είτε με βόλι, πάντα χορός, ο δρόμος των Ελλήνων" Κ. Παλαμάς

 

Υστερα από 450 χρόνια ενετοκρατίας (1211-1669), η Κρήτη υποδουλώνεται στους Οθωμανούς το 1669. Στις 4 Οκτωβρίου ο Αχμέτ Κιοπρουλής προήλαυνε θριαμβευτικά σε μια άδεια ερημωμένη και κατεστραμμένη πολιτεία του Χάνδακα (σημερινού Ηρακλείου). Αυτή η προέλαση σηματοδοτεί την έναρξη της οθωμανικής κυριαρχίας στο νησί με σκληρά κατασταλτικά μέτρα, όπως δυσβάσταχτη φορολογία του χριστιανικού πληθυσμού και μαζικούς εξισλαμισμούς. Εξάλλου, την εποχή αυτή παρατηρείται το φαινόμενο του κρυπτοχριστιανισμού, καθώς πολλοί Κρήτες διατηρούσαν κρυφά τη χριστιανική τους πίστη.

Παράλληλα, αναπτύσσονται αντάρτικες ομάδες (Χαϊνηδες) που θα αποτελέσουν αργότερα τη βάση για τη συγκρότηση της κρητικής αντίστασης. Με την επανάσταση του Δασκαλογιάννη, εξέχουσας προσωπικότητας των Σφακίων, τον Απρίλιο του 1770, εγκαινιάζεται η χορεία των κρητικών επανα-στάσεων που θα ξεσπάσουν διαδοχικά σε όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Το Μάρτιο του 1821 ξεσπά η μεγάλη εθνική επανάσταση των Ελλήνων, που φτάνει στην Κρήτη τρεις μήνες αργότερα: "Οι κάτοικοι της νήσου Κρήτης, πλήρεις από υψηλόν και ευγενές της ελευθερίας αίσθημα, έλαβον κατά της Οθωμανικής τυραννίας τα όπλα περί τας 14 του μηνός Ιουνίου εν έτει 1821".

Επίσημη προκήρυξη της Γενικής Συνελεύσεως των Κρητών Επαναστατικά κινήματα αναπτύσσονται σε όλο το νησί. Ο αγώνας διήρκησε για 10 σχεδόν χρόνια μέσα από συνεχείς αναζωπυρώσεις και σκληρές απόπειρες καταστολής. Σιγά σιγά οι ηρωικές μορφές πληθαίνουν και όλο και περισσότερα τραγούδια δημιουργούνται για τα κατορθώματα των πολεμιστών. Όμως, το πρωτόκολλο των Μεγάλων Δυνάμεων του 1830 ορίζει ότι η Κρήτη περνάει στη δικαιοδοσία του Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου ως δώρο για τη βοήθειά του προς το Σουλτάνο. Ο αγώνας των Κρητών για την ένταξή τους στο νέο ελληνικό κράτος δε δικαιώνεται: Φωνάζουν κλαίν οι Χριστιανοί "Αφέντη κουμαντάτε να ιδείς πουλιά πετούμενα στσοι δρόμους να περνούσι τα κόκκαλα των Χριστιανώ στα ντόδια να βαστούσι. Όσοι καταλυθήκανε στα όρη κ' εις τα δάση, ποιος είν' απού θα σου τσοι πη και θα τσοι λογαριάση.

Το 1840 με τη συνθήκη του Λονδίνου η Κρήτη αποδίδεται ξανά στο Σουλτάνο. Τα επόμενα 20 χρόνια οι Κρήτες απέχουν από κάθε επαναστατική δραστηριότητα. Η άρνηση όμως του Σουλτάνου να εφαρμόσει στην Κρήτη τις μεταρρυθμίσεις του Χάττι Χουμαγιούν που προέβλεπαν σημαντικά προνόμια στους χριστιανικούς πληθυσμούς της αυτοκρατορίας του σε συνδυασμό με τα σκληρά μέτρα του Γενικού Διοικητή της νήσου Ισμαήλ πασά, οδήγησαν τους Κρήτες στην αιματηρή επανάσταση του 1866 - 1869 για την ένωσή τους με την Ελλάδα. Το σύνθημα των Κρητών "Ένωσις ή Θάνατος" κατά το παλαιότερο "Ελευθερία ή Θάνατος" εκφράζει τον πόθο των Κρητών για ελευθερία και εθνική αποκατάσταση και δικαίως χαρακτηρίζει τον αγώνα τους ως "δεύτερο '21".

Κορυφαίο γεγονός της περιόδου αυτής είναι η πολιορκία και το ολοκαύτωμα της μονής του Αρκαδίου, όπου αυτοπυρπολήθηκαν οι πολιορκημένοι από τους Τούρκους επαναστάτες με παράγγελμα του ηγουμένου Γαβριήλ, στις 8 Νοεμβρίου 1866. Αυτή η πράξη αυταπάρνησης προκάλεσε ισχυρή συγκίνηση στην παγκόσμια κοινή γνώμη: "Η ηρωική Μονή, η δίκην φρουρίου αγωνισαμένη αποθνήσκει ως ηφαίστειον! Τα Ψαρά δεν είναι επικώτερα, το Μεσολόγγι δεν ίσταται υψηλότερον" Β. Ουγκώ Άγιος Βασίλης έρχεται χλωμός και λυπημένος και στο ραβδί εκούμπησε σαν κι ήταν κουρασμένος. βαστούσε πέννα και χαρτί και το χαρτί του λέγει και το διαβάζει γι Άγιος και πικραμένα κλαίγει. "Φέτο να μη γιορτάσετε σαν πρώτα τη γιορτή μου, καλά να με γλυκάνετε, να 'χετε την ευχή μου... Από την Κρήτη πέρασα απ' τα πιστά παιδιά μου... Εκεί 'ναι το περήφανο, το Άγιον Αρκάδι, εις σε σωρό κατάμαυρον, καθώς τον μαύρον Άδη. εκεί πεινούν οι ζωντανοί και κλαίν' οι πεθαμένοι, είναι στον κόσμο άθαφτοι, στον κάμπο ξαπλωμένοι έχει και νιες, έχει και νιους, παιδιά σαν αγγελούδια που τα θερίζει το σπαθί του Τούρκου σαν πουλούδια. Για άλλη μια φορά η επιθυμία των Κρητών για ελευθερία μένει απραγματο-ποίητη, αφού η ευρωπαϊκή διπλωματία στρέφεται υπέρ της Τουρκίας με τον όρο όμως να παραχωρήσει διοικητικά προνόμια στους Κρήτες.

Τελικά, τον Οκτώβριο του 1878 υπογράφεται η σύμβαση της Χαλέπας που προβλέπει μεταξύ άλλων το διορισμό χριστιανού Γενικού Διοικητή Κρήτης και μετατρέπει το νησί σε ένα είδος ημιαυτόνομης επαρχίας με ιδιαίτερα προνόμια. Τα θετικά αποτελέσματα της σύμβασης, όμως, σκιάζουν τα εσωτερικά κομματικά πάθη των Κρητών που οδηγούν στην επιπόλαιη και άκαιρη επανάσταση του 1889 η οποία ακυρώνει τα χριστιανικά προνόμια της Σύμβασης και επαναφέρει την τουρκική τρομοκρατία περασμένων καιρών, ιδιαίτερα κατά το διάστημα 1889-1894.

Το 1895 γεννιέται η ιδέα μιας αυτόνομης ή ημιαυτόνομης πολιτείας με εμπνευστή της το Σφακιανό πολιτευτή Μανούσο Κούνδουρο, πράγμα που αντιμετωπίζεται αρνητικά από τους Τούρκους. Μετά από σειρά νικηφόρων μαχών και τουρκικών ωμοτήτων ο Σουλτάνος-με παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων-επαναφέρει τις ρυθμίσεις της Σύμβασης της Χαλέπας. Η αντίδραση όμως του μουσουλμανικού στοιχείου στη Σύμβαση οδηγεί σε νέες συγκρούσεις στο νησί με αποτέλεσμα οι επαναστάτες των Χανίων με ηγέτη το Ελευθέριο Βενιζέλο (καθώς και άλλες επαναστατικές οργανώσεις) να υπογράψουν στις 15 Ιανουαρίου 1897 στο Ακρωτήρι Ψήφισμα που κηρύττει την κατάλυση της τουρκικής κατοχής και την ένωση με την Ελλάδα καλώντας το βασιλιά της Ελλάδας να καταλάβει το νησί. Κάτω από την πίεση αυτή, οι Μεγάλες Δυνάμεις προτείνουν τη λύση της αυτονομίας, την οποία οι Κρήτες και η ελληνική κυβέρνηση αναγκάζονται να τη δεχθούν μετά τον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897. Θέτουν όμως, ως απαράβατο όρο την απομάκρυνση του τουρκικού στρατού από την Κρήτη.

Το νησί τίθεται υπό ευρωπαϊκή προστασία. Ωστόσο, κατά τη μετάβαση στο νέο καθεστώς της αυτονομίας πραγματοποιούνται βιαιότητες κατά των Κρητών αλλά και των Άγγλων από εξαγριωμένους Τούρκους στις 25 Αυγούστου 1898 στο Ηράκλειο με φόνους, εμπρησμούς και λεηλασίες. Το γεγονός αυτό επισπεύδει τη λύση του Κρητικού Ζητήματος με την αποδοχή εκ μέρους των Μ. Δυνάμεων της απομάκρυνσης του τουρκικού στρατού.  

Στις 2 Νοεμβρίου του 1898 οι τελευταίοι Τούρκοι στρατιώτες αποχωρούν οριστικά από το νησί. Εσιγανέψαν οι καιροί κι επάψαν οι γι-ανέμοι, πάψαν και σένα οι στράτες σου, σουλτάνο, απού την Κρήτη. Στην Κρήτη μπλιο σου δεν πατείς, στην Κρήτη δε διαβαίνεις. Ένα μήνα αργότερα, το Δεκέμβριο του 1898, ο πρίγκηπας Γεώργιος, Ύπατος Αρμοστής Κρήτης αποβιβάζεται στα Χανιά.

Η σημαία της νέας Κρητικής Πολιτείας υψώνεται στο κάστρο του Φιρκά. Το φρενήρη ενθουσιασμό του κρητικού λαού στο λιμάνι των Χανίων, απομνημονεύει ο Νικόλαος Καζαντζάκης στον Αλέξη Ζορμπά: Κι αν ήταν κάθε άνθρωπος να διαλέει την Παράδεισό του στον ουρανό σύμφωνα με τα γούστα του - έτσι πρέπει! αυτό θα πει Παράδεισο! - εγώ θα 'λεγα του Θεού: "Θεέ μου, να ναι η Παράδεισό μου μια Κρήτη γεμάτη μερτιές και σημαίες. και να βαστά αιώνια η στιγμή που πατάει ο πρίγκηπας στην Κρήτη". Ο Ύπατος Αρμοστής απευθύνει το πρώτο του διάγγελμα προς τον κρητικό λαό: "Θα καταβάλω πάσαν προσπάθειαν υπέρ της ευημερίας σας, θα φροντίσω να διοικηθήτε καλώς, δικαίως και αμερολήπτως, ν' αποκτήσετε ανεξαιρέτως ασφάλειαν αληθή, ην εγγυάται μόνον το κράτος του νόμου και θεσμοί λυσιτελείς".

Τον Απρίλιο του 1899 σχηματίζεται η πρώτη κυβέρνηση της Κρήτης, με υπουργούς το Βενιζέλο, το Φούμη, τον Κούνδουρο, το Γιαμαλάκη και Γενιτσαράκη. Αμέσως επιδίδεται στο έργο της εσωτερικής ανασυγκρότησης του νησιού. Πολύ σύντομα, όμως, αναδύονται οι πρώτες εσωτερικές διαφωνίες που έμελλε να λάβουν διαστάσεις ανοιχτής σύγκρουσης μεταξύ του πρίγκηπα Γεώργιου και του Ελ. Βενιζέλου. Ο πρώτος παραμένει πιστός στο καθεστώς της αυτονομίας, ενώ ο δεύτερος υποστηρίζει τη δυναμικότερη προώθηση της ένωσης. Τα πράγματα έφτασαν στα άκρα και στις 10 Μαρτίου του 1905 ξεσπά επανάσταση στο Θέρισο εναντίον της Αρμοστείας με επικεφαλής το Βενιζέλο. Αίτημα η απομάκρυνση των ξένων στρατευμάτων από τις κρητικές πόλεις και η αντικατάστασή τους από Κρήτες πολιτοφύλακες. Χωροφυλακή και αγήματα των ξένων δυνάμεων κινούνται εναντίον των επαναστατών που όμως κρατούν σθεναρά.

Σχηματίζεται επαναστατική κυβέρνηση με πρόεδρο το Βενιζέλο και επεκτείνει την επιρροή της σε όλο το νησί αναγκάζοντας τις Μ. Δυνάμεις να δεχτούν τη νέα κατάσταση. Ο πρίγκηπας Γεώργιος παραιτείται στις 12 Σεπτεμβρίου του 1906 και τη θέση του αναλαμβάνει ο Αλέξ. Ζαϊμης. Εκλέγεται πρόεδρος της Ελληνικής Συνελεύσεως των Κρητών και έπειτα πρωθυπουργός της Κρητικής Πολιτείας ο Ελευθέριος Βενιζέλος.

Η Κρητική Κυβέρνηση εκδίδει επίσημο ψήφισμα στις 24 Σεπτεμβρίου του 1908: "Η Κυβέρνησις της Κρήτης διερμηνεύουσα το αναλλοίωτον φρόνημα του κρητικού λαού, κηρύσσει την ανεξαρτησίαν της Κρήτης και την ένωσιν αυτής μετά της Ελλάδος, όπως μετ' αυτής αποτελέση αδιαίρετον και αδιάσπαστον Συνταγματικόν Βασίλειον. Παρακαλεί την Αυτού Μεγαλειότητα, το Βασιλέα ν' αναλάβη τη διακυβέρνηση της νήσου". Η ελληνική σημαία υψώνεται στο φρούριο του Φιρκά. Οι Μεγάλες Δυνάμεις ζητούν επιτακτικά την υποστολή της και επειδή κανένας Κρητικός δε θέλησε να την κατεβάσει, ένα άγημα των Μ. Δυνάμεων μεταβαίνει στο φρούριο του Φιρκά και κόβει τον ιστό. Η Κρητική Κυβέρνηση παραιτείται και η Κρήτη διοικείται από προσωρινές επιτροπές περιμένοντας τη διαμόρφωση μιας ακόμη ευνοϊκής συγκυρίας προκειμένου να οριστικοποιηθεί η ένωση.

Ο Βενιζέλος αναλαμβάνει το Σεπτέμβριο του 1910 την πρωθυπουργία της Ελλάδας. Στο πλαίσιο της διπλωματικής του στρατηγικής δεν επέτρεπε την αποδοχή των Κρητών βουλευτών από το ελληνικό κοινοβούλιο. Η επιλογή του αποδείχτηκε σοφή, καθώς η έκρηξη των βαλκανικών πολέμων το 1912 ανέτρεψε το διεθνές πολιτικό σκηνικό. Οι Κρήτες βουλευτές γίνονται πανηγυρικά δεκτοί στην αίθουσα της βουλής, αλλά ο πρωθυπουργός εξακολουθεί να συνδέει την οριστική ρύθμιση του κρητικού ζητήματος με τον τερματισμό του πολέμου.

Με το άρθρο 4 της συνθήκης του Λονδίνου στις 30 Μαίου 1913 ο Σουλτάνος παραιτείται απ' όλα τα δικαιώματά του στην Κρήτη, η οποία εντάσσεται στην ελληνική επικράτεια ως οργανικό και αναπόσπαστο τμήμα της. Αυτή τη φορά η ελληνική σημαία κυματίζει μόνη της στο φρούριο του Φιρκά, χωρίς κανένας να έχει το δικαίωμα να ζητήσει την υποστολή της.

Στο ίδιο μέρος όπου άλλοτε κυμάτιζε η τουρκική σημαία, στήνεται μαρμάρινη επιγραφή:

ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΕΝ ΚΡΗΤΗ 1669-1913 ΗΤΟΙ, 267 ΕΤΗ, 7 ΜΗΝΕΣ, 7 ΗΜΕΡΑΙ ΕΤΗ ΑΓΩΝΙΑΣ

Μουσική και χοροί των Κρητών

Πήλινο ομοίωμα του 15ου π.χ. αιώνα από το Παλαίκαστρο της Σητείας αποδίδει
ανοιχτό κυκλικό χορό με τρεις γυναίκες που κρατιούνται από τα χέρια, ενώ μια άλλη παίζει τη λύρα.
(Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)

Ο Κρητικός από την απώτατη αρχαιότητα μέχρι τις ημέρες μας συνδέει κάθε στιγμή του κοινωνικού του βίου με τη μουσική και το χορό. Στη συγκομιδή, στην ανάπαυλα, στις ιερές τελετουργίες και γιορτές, στο γάμο, στη γέννηση, στο θάνατο και στο μοιρολόι, σε κάθε ευκαιρία ο Κρητικός τραγουδά. Τραγουδά και χορεύει τις χαρές, τις λύπες, την κακοτυχιά, το σεβντά, την ανδρεία. Ιστορικά και λογοτεχνικά, αποδεικνύεται ότι η μουσική και ο χορός διατηρούν το δυναμισμό τους από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας.

Τα τραγούδια και οι χοροί της Κρήτης ποικίλλουν. Διαφέρουν από νομό σε νομό, από επαρχία σε επαρχία, ακόμη και ανάμεσα στα χωριά. Το ίδιο συμβαίνει και με τα μουσικά όργανα.

α. Μουσικά όργανα


Τα μουσικά όργανα χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις περιστάσεις. Για μεγάλα γλέντια, πανηγύρια και γάμους χρησιμοποιείται η λύρα ή το βιολί συνοδεία λαγούτων ή και κιθάρας. Στην ανατολική Κρήτη χρησιμοποιείται ως συνοδευτικό όργανο το νταουλάκι και τα γερακοκούδουνα (μικρά κουδουνάκια στερεωμένα στο παλαιϊνό χοντρό κρητικό δοξάρι της λύρας). Η λύρα έχει τρεις βασικές μορφές. Οι δύο πρώτες είναι αχλαδόσχημες. Το λυράκι με μικρό ρηχό σκάφος και οξύ ήχο, το οποίο απαντάται και στα Δωδεκάνησα, στη Θράκη και στη Μακεδονία και η βροντόλυρα με μεγάλο βαθύ σκάφος και έντονο βαρύ ήχο. Ακόμη, σύντομη πορεία είχε η εμφάνιση -στα χρόνια του μεσοπολέμου- της βιολόλυρας η οποία παίζεται σπανίως σήμερα.

Η λύρα που έχει επικρατήσει και ακούγεται σήμερα στην Κρήτη, οφείλει το σχήμα και την απόδοσή της στο Μανώλη Σταγάκη ο οποίος κατασκεύασε γύρω στα 1940 τη σημερινή κρητική λύρα, η οποία καθιερώθηκε το 1950. Οι λύρες κατασκευάζονται από ξύλο μαύρης μουρνιάς, καρυδιάς ή ασφεντάμου. Για τις μικρότερες "καθιστικές" παρέες ή για τα "κλειστά" οικογενειακά γλέντια, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και το μαντολίνο ή η μαντόλα. Τα όργανα αυτά εξυπηρετούν την εκτέλεση χιλιάδων αυτοσχέδιων "μαντινάδων" (διστίχων) στο ρυθμό της κοντυλιάς (Σιγανού χορού-Πεντοζάλη) ή του Αργού τραγουδιστικού Συρτού. Πρέπει να αναφερθεί και το μπουλγαρί, το οποίο σήμερα σπανίζει στις κρητικές μουσικές βραδιές.

Το πιο διαδεδομένο όργανο στην Κρήτη, που χρονολογείται από την εποχή του Ερωτόκριτου και έφτασε έως σήμερα με ορισμένες παραλλαγές, πρέπει να θεωρηθεί το λαγούτο. Ο ίδιος ο Ερωτόκριτος: "Ήπαιρνε το λαγούτον του και σιγανοπορπάτει /κ' εχτύπα ν-το γλυκιά γλυκιά ανάδια στο παλάτι. Ήτον η χέρα ζάχαρη, φωνή 'χε σαν τ' αηδόνι /κάθε καρδιά να του γροικά κλαίει κι αναδακρυώνει Κι αυτόνος ο τραγουδιστής κι αυτός ο λαγουτάρις /είναι μεγάλη δύναμις, είναι μεγάλη χάρις" Αλλά ας μην λησμονούμε την ασκομαντούρα (άσκαυλος), όργανο αρχαιότατο κυρίως ποιμενικό, το οποίο σήμερα τείνει να εξαφανιστεί. Το ίδιο συμβαίνει με τα θιαμπόλια ή σφυροχάμπιολα (ποιμενικοί αυλοί). Στο μοναστήρι του Αγίου Φανουρίου βρίσκεται αγιογραφία του 15ου αιώνα μ.Χ. που εικονίζει τον Άγιο Φανούριο να παίζει ασκομαντούρα.

Τα όργανα που προαναφέρθηκαν εξυπηρετούν επαξίως όλες τις μουσικοχορευτικές ανάγκες του νησιού και σφυρηλατήθηκαν μέσα στο χρόνο σύμφωνα με τις ιδιαιτερότητες της ψυχοσύνθεσης του Κρητικού. Είναι πολύ εύκολο να "στελιώσει" ένα γλέντι στην Κρήτη. Καλοί μεζέδες, άφθονο κρασί και τσικουδιά, οι πρόθυμοι οργανοπαίκτες, οι αυτοσχέδιοι στιχοπλόκοι, "μαντιναδολόγοι", οι καλλίφωνοι τραγουδιστές των ριζίτικων, και η παρέα έδεσε. Μέχρι το πρωί ανταλλάσσονται μαντινάδες ή ριζίτικα που περιέχουν χιλιάδες πρωτότυπα θέματα. Η κυριότερη τάση της παρέας ρέπει προς το σεβντά με ή χωρίς ανταπόκριση, καθώς και στις ικανότητες των συνδαιτυμόνων στη δουλειά, στο κυνήγι, στα άρματα κλπ. Τα ριζίτικα είναι τραγούδια που αιώνες ζουν στην Κρήτη και τραγουδιούνται μέχρι σήμερα από το λαό της, παραδεδομένα από στόμα σε στόμα, και αποτελούν την ιερή παρακαταθήκη και τον άρρηκτο σύνδεσμο της ελληνικότητάς μας. Μερικά έχουν τις ρίζες τους στα υστεροβυζαντινά και μεταβυζαντινά χρόνια. Έχουν περιεχόμενο ιστορικό, θρησκευτικό και κοινωνικό, φυσιολατρικό και ερωτικό και με σκοπούς λιτούς, βυζαντινούς και δωρικούς, ατενίζουν τη ζωή και το θάνατο με το πάθος και τη μεγαλοπρέπεια της κρητικής φυλής. Το στόμα από ένα σημείο και έπειτα δεν μπορεί να περιγράψει τις ψυχικές εντάσεις της βραδιάς και τότε αλλάζει ο κώδικας. Μιλά ο χορός.

Στη φωτογραφία αυτή του 1939 άνδρες και γυναίκες χορεύουν γύρω από τους καθισμένους μουσικούς.
(Φωτ. Γκιζίκη)

β. Χοροί


Πεντοζάλης. Σιγανός και γρήγορος πεντοζάλης Ο Σιγανός Πεντοζάλης αποτελεί την ήρεμη, σεμνή και τελετουργική εισαγωγή των χορευτών στον ορμητικό και θυελλώδη γρήγορο Πεντοζάλη. Χορολογικώς, πρόκειται για συρτό χορό με δίσημο μέτρο (2/4), ο οποίος παρουσιάζει αρκετή ομοιότητα με τους Συρτούς στα Τρία της υπόλοιπης Ελλάδας. Ο σιγανός Πεντοζάλης παρουσιάζει σχετικές παραλλαγές ,ανάλογα με τον τόπο όπου τον συναντάμε, τόσο ως προς τα βήματα όσο και ως προς τις λαβές.

Στην Ανατολική Κρήτη επικρατεί η λαβή απ' τους ώμους, ενώ στο Ρέθυμνο επικρατεί η λαβή από τα χέρια με τους πήχεις και τους βραχίονες να εφάπτονται, παρόμοια προς το Τσακώνικο. Στην κωμόπολη Μοίρες και στην ευρύτερη περιοχή της Μεσσαράς Ηρακλείου, καθώς και σ' αρκετές περιοχές του νομού Λασιθίου, ο σιγανός Πεντοζάλης είναι ο χορός της Νύφης, που χορεύεται ως προέκταση της Γαμήλιας ιερής Τελετουργίας, στον περίβολο της Εκκλησίας, αμέσως μετά τη στέψη του ανδρόγυνου.

Παρουσιάζει ένα θέαμα άκρως τελετουργικό με λαβή σταυρωτή (δέσιμο χιαστί, όπως στην "Τράτα" των Μεγάρων), όπου τα χέρια των χορευτών πλέκονται σφιχτά μεταξύ τους, συμβολίζοντας τους στενούς πλέον δεσμούς των δύο οικογενειών. Ο γρήγορος Πεντοζάλης θεωρείται ο παλαιότερος, ο κυριότερος και ο δημοφιλέστερος πηδηχτός χορός της Κρήτης. Αρκετοί μελετητές ανάγουν την προέλευσή του στις ανατολικές επαρχίες, σήμερα όμως έχει καθιερωθεί και χορεύεται με πάθος σ' όλο το νησί. Μαρτυρείται ότι παλαιότερα χορευόταν μόνο από άντρες, συνήθως οπλισμένους, γεγονός που οδηγεί στη συσχέτιση του με τους αρχαίους πολεμικούς χορούς. Την ονομασία του την οφείλει στα πέντε βήματα που τον αποτελούν, τα οποία στην Κρήτη ονομάζονται "ζάλα".

Συρτός. Ο Συρτός χορός έχει επικρατήσει και με το όνομα Χανιώτης ή Χανιώτικος, ένεκα της θεωρούμενης προέλευσής του από την ευρύτερη περιοχή του νομού Χανίων. Στηριζόμενος στο μουσικό μέτρο των 2/4, παρουσιάζει πάμπολλες παραλλαγές και ιδιομορφίες από περιοχή σε περιοχή, ως προς τις μελωδίες, τα βήματα και το ύφος. Έτσι έχουμε τα Κισσαμίτικα, Σελινιώτικα, Αποκορωνιώτικα, Ρεθυμνιώτικα, Μεσσαρίτικα συρτά, καθώς και άλλα που μπορεί να προσδιορίζονται μόνο από το χωριό καταγωγής του εμπνευστή τους που στη συνέχεια καθιερώθηκαν π.χ. Λουσακιανός και Εννιαχωριανός, Κολυμπαριανός, Καλεργιανός, Κεφαλοβρυσανός, Γαβαλοχωριανός κ.ά.

Η τοιχογραφία της χορεύτριας από το διαμέρισμα της βασίλισσας στο ανάκτορο της Κνωσσού.
(Αρχαιολογικό μουσείο Ηρακλείου, περίοδος: 1500-1450 π.χ.)

Mαλεβυζιώτης. Στην Κρήτη και ιδιαιτέρως στην ανατολική επικρατούν οι γρήγοροι και έντονα φορτισμένοι πηδηχτοί χοροί. Ο πιο διαδεδομένος πηδηχτός χορός είναι ο Μαλεβυζιώτης ή Καστρινός ή Ηρακλειώτικος Πηδηχτός. Την πρώτη ονομασία οφείλει στην ομώνυμη επαρχία Μαλεβυζίου, όπου και χορεύεται με ιδιαίτερη τέχνη και από όπου προέρχονται πλείστοι καλοί χορευτές. Στο Μαλεβυζιώτη ο χορευτής παρουσιάζει όλη του τη σβελτάδα και την ταχύτατη δεξιοτεχνία με την οποία εναλλάσσει τις φιγούρες των ποδιών, χτυπώντας ταυτόχρονα και ρυθμικά τα χέρια του σ'αυτά. Σε παλαιότερες εποχές υπό τη μουσική του Μαλεβυζιώτη συνήθιζαν να αμιλλώνται στον όσο πιο ανάλαφρο χορό.

Έτσι χόρευαν πάνω στην "πλάτη" μιας καρέκλας ή στον ώμο του λυράρη με τέτοια ταχύτητα και αλαφράδα ώστε να μην τον βαραίνουν αλλά και να μη χάνουν την ισορροπία τους. Εκτός από το Μαλεβυζιώτη, υπάρχει και ο Σητειακός Πηδηχτός, που εκτελείται ως επί το πλείστον με βιολί, καθώς και ο Μεσσαρίτικος. Στα Χανιά οι πηδηχτοί ονομάζονται Σούστες (π.χ. Καστρινή Σούστα) και ενώ δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένοι, εξαιρετικώς στο χωριό Ρούματα της επαρχίας Κισσάμου χορεύεται από άνδρες μια παραλλαγή του πηδηχτού, η Ρουμαθιανή Σούστα.

Σούστα. Η Σούστα, χορός πηδηχτός που χορεύεται σε ζευγάρια, παρά την απλή της βηματική φόρμα παρουσιάζει δεκάδες παραλλαγές ως προς τις φιγούρες και το ύφος αναλόγως προς το ζευγάρι που τη χορεύει. Θεωρείται χορός αστικής προέλευσης, και ομοιάζει με τους ζευγαρωτούς χορούς του Μεσαίωνα. Στην περιοχή της Ρεθύμνης, όπου και έχει ιδιαιτέρως επικρατήσει η Σούστα, ξεκινά σε μορφή κύκλου απ' όπου εν συνεχεία αποσπώνται ένα-ένα τα ζευγάρια, χορεύοντας σε στοίχους ή ελεύθερα.

Τις εποχές όπου οι κοινωνικές σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων ήταν ελεγχόμενες έως αδύνατες, η Σούστα, ως ο μόνος ζευγαρωτός χορός του νησιού, αποτελούσε την καλύτερη ευκαιρία συνάντησης των νέων των παραδοσιακών κοινωνιών. Η παρατήρηση του χορού μας δίνει την εντύπωση μάχης, με χορευτικές επιθέσεις των ανδρών έναντι των γυναικών που αμύνονται. Την πρωτοβουλία στο χορό διαθέτει ο άνδρας με τα μάτια και με το σώμα. Όσο δε περισσότερες και πoλυπλoκότερες φιγούρες των ποδιών και διακλαδώσεις των χεριών επιτύχει, τόσο πιο άξια θα αναδειχτεί νικητής.

ΚΡΗΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ



Γιώργος Κόρδης. Η Τζόγια
(Αυγοτέμπερα σε ξύλο)

 

Το Κρητικό θέατρο αναπτύχθηκε τον 16ο αιώνα στην Βενετοκρατούμενη αστική κοινωνία των Κρητών. Οι οικονομικές και κοινωνικές ανακατατάξεις που συντελέστηκαν στην Κρήτη στο δεύτερο μισό κυρίως του 16ου αιώνα δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για να διαμορφωθεί στις κρητικές πόλεις μια κοινωνία με βασικά χαρακτηριστικά την κοινωνική συνοχή αλλά και τη χειραφέτησή της από τη στενή θρησκευτικότητα του Μεσαίωνα. Σ' αυτήν την πνευματικά ελεύθερη κρητική κοινωνία του αναγεννησιακού και ελληνικού πνεύματος ακμάζει το λογοτεχνικό είδος του θεάτρου.

Ένας απ' τους εκφραστές του ήταν ο ευγενής Βιτσέντζος Κορνάρος που συνέγραψε το έξοχο ερωτικό μυθιστόρημα του "Ερωτόκριτου": "...όποιος του πόθου εδούλεψε εισέ καιρό κιανένα ας έρθη για να αφουκραστεί ότι' ναι εδώ γραμμένα... "Κ' ίντα δεν κάνει ο Έρωτας σε μια καρδιά π' ορίζει σαν την νικήση ουδέ καλό ουδέ πρεπό γνωρίζει". Η ομορφιά της νιότης, του Έρωτα, της Θάλασσας, των αλόγων των φορεμάτων και του αγώνα συνδυάζονται στο αριστούργημα της ώριμης κρητικής λογοτεχνίας, τον Ερωτόκριτο. Δημιουργός αυτού του έμμετρου ερωτικού μυθιστορήματος ο Βιτσέντζος Κορνάρος την εποχή της Βενετοκρατίας (1600 - 1610).

Η γλώσσα του έργου είναι έντονα ιδιωματική με στοιχεία απ' τη νεοελληνική κοινή και χαρακτηρίζεται από ενάργεια, εκφραστική δύναμη και λυρική γοητεία. Σκοπός του ποιητή είναι να παρουσιάσει έναν ποιητικό κόσμο εξιδανικευμένο, μακριά από το καθημερινό, αντίστοιχο προς τον ιπποτικό κόσμο των μεσαιωνικών παραδόσεων της Δυτικής Ευρώπης σε συγκερασμό με στοιχεία απ' τον ελληνικό πολιτισμό.

Υπόθεση Ερωτόκριτου. Ο ποιητής μέσα σε 10.000 στίχους εξιστορεί τις φάσεις που πέρασε η αγάπη των νέων, της Αρετούσας και του Ερωτόκριτου, ώσπου να καταλήξει στο ευτυχισμένο τέλος, το γάμο. Κατά την εξιστόρηση αυτή δίνεται η ευκαιρία στο ποιητή να αφηγηθεί και τις "ταραχές των αρμάτων" και "τση φιλιάς τη χάρη". Η βασιλοπούλα Αρετούσα αγάπησε ένα απ' τα αρχοντόπουλα του παλατιού, τον Ερωτόκριτο. Η κοινωνική διαφορά όμως εμποδίζει το γάμο και ο Ερωτόκριτος εξοργίζεται. Πριν φύγει ο νέος αρραβωνιάζεται μυστικά με την Αρετούσα και ορκίζονται αιώνια αγάπη και πίστη.

Ο πατέρας της, ο βασιλιάς της Αθήνας, Ηράκλης, θέλει να παντρέψει την κόρη του με το ρηγόπουλο του Βυζαντίου, αλλά η Αρετούσα αρνιέται, και ο πατέρας της την κλείνει σε μια σκοτεινή φυλακή μαζί με τη Νένα που την ανάθρεψε. Στον τρίτο χρόνο απάνω ο βασιλιάς των Βλάχων εισβάλλει στο βασίλειο του Ηράκλη και προκαλεί καταστροφές. Ο Ερωτόκριτος μεταμορφωμένος σε Σαρακηνό σπεύδει να βοηθήσει το βασιλιά, τον σώζει από βέβαιη αιχμαλωσία και αλλάζει την πορεία του πολέμου. Οι δυο βασιλιάδες αποφασίζουν να κριθεί η τύχη του πολέμου με μονομαχία. Διαλέγονται από τους Βλάχους ο Άριστος και από τους Αθηναίους ο Ερωτόκριτος (μεταμορφωμένος).

Στην άγρια και σκληρή πάλη σκοτώνεται ο Άριστος αλλά και ο Ερωτόκριτος πληγώνεται βαριά. Οι εχθροί νικημένοι αποχωρούν. Για τις υπηρεσίες του Ερωτόκριτου ο βασιλιάς πρότεινε να του χαρίσει το μισό βασίλειο. Ο Ερωτόκριτος όμως δε δέχεται και ζητά σε γάμο την Αρετούσα . Αυτή αρνιέται. Όταν όμως φανερώνεται ποιος είναι, παντρεύονται με τη συγκατάθεση του βασιλιά και τη χαρά όλων.

ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ 

ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΗΘΗΚΑΝ ΜΕ ΗΝ ΣΥΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΟΣ

 

Το αφιέρωμα στη Κρήτη ήταν ένα δύσκολο, επίμοχθο αλλά και γοητευτικό εγχείρημα. Δύσκολο, λόγω της μύησης στο γλωσσικό κρητικό ιδίωμα αλλά και στον επιδέξιο και περίτεχνο κρητικό χορό. Επίμοχθο, γιατί η μύηση αυτή επέβαλε συστηματική προσπάθεια και δουλειά ...απ΄ όλους. Τέλος, γοητευτικό, γιατί μέσα από τη ζωντάνια και την πηγαία λυρική έκφραση οι μαθητές βίωσαν αισθητικά και πνευματικά ένα αξιόλογο κομμάτι της νεοελληνικής πολιτιστικής παράδοσης.

Τα μάτια δεν καλοθωρού στο μάκρεμα του τόπου,
μα πλιά μακρά και πλιά καλά θωρεί η καρδιά του ανθρώπου,
εκείνη βλέπει στα μακρά και στα κοντά γνωρίζει
και σ' ένα τόπο βρίσκεται κ' εισέ πολλούς γυρίζει.

 

Είναι βαθιά ελκυστική και συνάμα γόνιμη η μέθεξη με την ψυχή και το πνεύμα του πολιτισμού μας.
Η βιωματική επαφή με τη λαογραφία και τη λογοτεχνία του τόπου μας αποκαλύπτει τη δυναμική πολυμορφία του Ελληνικού Πολιτισμού που μέσα από τη μακραίωνη πορεία του,
μπορεί με την ίδια αναλλοίωτη και άφθαρτη ορμητικότητα να πλουτίζει τη νόησή μας και να ενισχύει,
όχι μόνο την εθνική, αλλά και την ανθρωπιστική συνείδησή μας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

* Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, εκδοτική Αθηνών, τόμοι ΙΓ΄, ΙΔ΄, ΙΕ΄.
* Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας, Γ΄ τάξης ενιαίου λυκείου (Θεωρητικής κατεύθυνσης), Ο.Ε.Δ.Β.
* Λίτσα Χατζοπούλου, Κρήτη Ανδρών Κρηταγενών Χώρα, εκδ. Υπουργείου Εθνικής Αμύνης - Επιτελείου Υπουργού (ΕΠΥΕΘΑ)
* Γ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ΄ - δημοτική ποίηση, Αθήνα 1971
* Εφημερ. Έθνος, περιοδ. "Πατριδογνωσία", 20 Απριλίου 2003, τεύχος 62
* Εφημερ. Καθημερινή, "Επτά ημέρες",17 Οκτωβρίου 1999
* Παναγιωτάκης Ιωάννης, κείμενα από αφιέρωμα της Πανεπιστημιακής Λέσχης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών για την Κρήτη.
* Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ γυμνασίου, Ο.ΕΔ.Β.
* Ιωάννης Θεμ. Τσουχλαράκης, ΄΄Οι χοροί της Κρήτης - Μύθος, Ιστορία, Παράδοση΄΄, Κέντρο Σπουδής Κρητικού Πολιτισμου
* Χρυσούλα Τζομπανάκη, ΄΄Θαλασσινή Τριλογία του Χάνδακα΄΄.
* Γιώργος Κόρδης, ΄΄Τσ΄ αγάπης το καμίνι΄
* Ο Ερωτόκριτος του Βιτσέντζου Κορνάρου. Τα μάτια δεν καλοθωρού στο μάκρεμα του τόπου, μα πλιά μακρά και πλιά καλά θωρεί η καρδιά του ανθρώπου, εκείνη βλέπει στα μακρά και στα κοντά γνωρίζει και σ΄ ένα τόπο βρίσκεται κ΄ εισέ πολλούς γυρίζει.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: 1913-2003 : 90 χρόνια από την επίσημη ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα

Πηγή:
http://www.manesis.gr/kriti/kriti.htm

ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΥΝΑΥΛΙΑ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΩΡΟ ΜΑΛΙΩΝ

Μια φανταστική συναυλία παρακολούθησαν όσοι έλληνες και ξένοι βρέθηκαν χθες  το βράδυ στον μαγευτικό αρχαιολογικό χώρο του Ανακτόρου των Μαλίων.

Η Κορίνα Λεγάκη με την αιθέρια εμφάνιση και την μελωδική της φωνή και ο υπέροχος Μάνος Παπαδάκης έδωσαν μια συναυλία που σίγουρα θα την θυμόμαστε για καιρό.

Ακούστηκαν τραγούδια παλιά και νέα των δύο καλλιτεχνών καθώς και γνωστά τραγούδια άλλων ελλήνων και ξένων συνθετών. Το «Χάρτινο το φεγγαράκι», η Νεράϊδα του Σφεντόνη, Μην τον ρωτάς τον ουρανό και η ροκ διασκευή αποσπάσματος του Ερωτόκριτου έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση.

Η συναυλία διοργανώθηκε με πρωτοβουλία του Δήμου Χερσονήσου, στον οποίο υπάγονται τα Μάλια και με την συνδρομή του γνωστού για τις καλλιτεχνικές ευαισθησίες του κ. Νικηφόρου Λαμπρινού.

Ο χώρος του Ανακτόρου ήταν φωτισμένος με ιδιαίτερη καλαισθησία και έδενε πολύ με τις μελωδίες και το ολόλαμπρο φεγγάρι, που ούτε για μια στιγμή δεν καλύφθηκε από κάποιο συννεφάκι.

Μια υπέροχη βραδιά για την οποία αξίζουν θερμά συγχαρητήρια σε όλους τους συντελεστές.  

Κ. Γραικιώτης